Yapılan istatistiklere göre son birkaç yüzyıl içinde yıldırım çarpmasından ölenlerin sayısında büyük bir düşüş görülmektedir. 1800′lerde İngiltere’de yıldırım sebebiyle yılda 20 kişi ölürken, bu sayı günümüzde 5 kişiye kadar düşmüştür. Bu düşüş “Acaba günümüzde yıldırım daha mı az düşmektedir?” sorusunu akla getiriyor. Bu konuda yapılan istatistiklere bakıldığında, Dünya’da dakikada 100 bin defa gök gürlerken, 6000 defa şimşek çaktığı görülür. Bu sayılarda küçük dalgalanmalar olsa bile, ölü sayısındaki bariz düşüş açıklanmış olamaz. Asıl sebep olarak, çalışma sahaları, önceleri tarla iken fabrika gibi kapalı mekanlara dönüşmesi, yerleşim merkezlerinin genişleyerek büyük şehirlerin meydana gelmesi ve ayrıca gelişen teknoloji vasıtasıyla bazı korunma yollarının geliştirilmesi söylenebilir. Yüksek binalar, uzun ağaçlar, minare ve kule gibi sivri yapılar elektrik hat ve direkleri, dağların zirveleri yıldırımın ilk hedeflerini teşkil ederler. Hava bozduğu anda, bu tip yerlerden uzaklaşılması gerekir.
Yıldırım düşmesi doğrudan ya da dolaylı olarak insanın ölümüne sebeb olabilir. Bir anda 10 bin ile 40 bin amper arasında olabilen elektrik akımı, çarpılan her dört kişiden birinin ölüm vesilesi olmaktadır. Ölümle neticelenmeyen hâdiseler, ciddi şok ve yanıklara, hayati bazı uzuvların hasar görmesine sebep olabilir. Çarpmanın ölümle neticelenmesi akımın vücut içinde takip ettiği yola bağlıdır. Şok tesiriyle eğer hayati uzuvlarda ciddi bir hasar yoksa kazazede sun’i teneffüs ve diğer ilk yardım usulleriyle kurtarılabilir.
Fırtına çıkıp havanın elektriklendiği anda metal cisimlerden sakınmamız gerekir. Parmaklıklar, su boruları, raylar yıldırımın tesirini uzak mesafelere iletmesinden dolayı ehemmiyet taşımaktadır. Ayrıca madalyon, kolye, künye gibi süs eşyaları da tehlikeli cisimlerdir. İngiltere’de yapılan bir festival esnasında demiryoluna düşen yıldırım ray boyunca kıvılcımlar saçarak yayılmış 47 kişinin yaralanmasına, 2 kişinin de ölmesine sebep olmuştu. (Temmuz 1955, Londra)
Kapalı yerde bulunma, yıldırım çarpmasına karşı tesirli bir tedbir olsa da, dikkatsiz olunduğunda evde bile tehlikeli durumlar ortaya çıkabilir. Su ve elektrik tesisatı, anten kablosu başlıca tehlike kaynaklrındır. Yıldırım ve şimşek emareleri görüldüğünde, bu tesisatlardan uzak durulup televizyondan anten kablosu çıkarılmalıdır.
Yıldırım sadece yüksek voltajdan dolayı hasar vermez. “Megawatt”larla ifade edilen enerji,
yıldırım kanalı içindeki havayı 30.000 °C’ ye kadar ısıtır. Aniden ısınan hava genleşerek ortalama 20 atmosferlik bir basınç (şok) yapar. Bu basınçtan ise 250 kg TNT’nin (dinamit) patlama şiddetine eşit olduğu söylenmektedir.
Yıldırım düşen bir ağaç sanki yanına güçlü bir bomba düşmüş gibi paramparça olur.Bu durum ağacın ihtiva ettiği nemin yüksek ısıdan dolayı aniden buharlaşıp genleşmesi neticesinde meydana gelmektedir. 11 yaşındaki bir çocuk okula giderken, yol kenarındaki bir ağaca isabet eden yıldırım neticesinde fırlayan bir parçanın vücuduna saplanmasıyla hayatını kaybetmişti. (Temmuz 1974, Essex). Böyle dolaylı yoldan ölüme yol açan hâdiselerin en büyüğü 1769′da İtalya’da olmuştur. Büyük bir cephaneliğe düşen yıldırımdan sonra çıkan yangın Brescia şehrinin altıda birinin tahrip olmasına ve 3000 kişinin ölümüne sebeb olmuştur.
Yıldırımlı bir fırtınaya yakalandığınızda etrafta sığınabileceğiniz kapalı bir yer yoksa, yapacağınız en güzel hareket ayaklarınızı bitiştirerek yere çömelmek ve ellerinizi dizinizin üzerine koyup fırtınanın geçmesini beklemektir. Eğer böyle yapmaz koşmaya ya da yere uzanmaya kalkarsanız, kendinizi büyük bir riske atmış olursunuz. Çünkü yıldırıma çarpıldığınızda toprakla temas ettiğiniz iki noktanın arası ne kadar büyükse vücudunuzda oluşacak voltaj da o kadar büyük olacaktır. Bununla beraber eğer elbiseniz ıslanmışsa bu sizin için farkında olmadan aldığınız bir tedbir olabilir. Çünkü ıslak elbise kuru elbiseden ve vücuttan daha iyi bir iletken olduğundan, akım vücudunuzdan değil elbisenizden geçecektir. Böyle bir durumda cildinizde birtakım yanıklar meydana gelse bile, hayati uzuvlarınız korunmuş olacaktır. Muhtemel bir yıldırım çarpılmasında en az zarar göreceğiniz durum yukarıda tarif edilen çömelme halidir. İnek, koyun, keçi gibi hayvanların ön ve arka ayaklan arasındaki mesafe büyük olduğundan yıldırıma çarpıldıklarında genellikle ölmektedirler.
Popularity: 1% [?]